Chùa và động Bàn Long là công trình kiến trúc thờ Phật. Một trong những tôn giáo có ảnh hưởng lớn đến đời sống tâm linh của người Việt. Ngoài ra, trong khuôn viên di tích còn có phủ thờ Tam vị Thánh Mẫu, đó là Liễu Hạnh công chúa, Quỳnh Hoa công chúa và Quế Hoa công chúa.

   Di tích chùa và động Bàn Long thực chất là tổng thể của ba công trình kiến trúc chùa, phủ và nhà Tổ. Nhìn chung di tích còn khá nguyên vẹn, nhất là chùa thờ Phật vì nơi đây là một hang đá thiên tạo (chùa ở trong động). Bên trong động có nhũ đá hình như con rồng đang cuộn, có cả vẩy, có tượng A di đà được tạc bằng đá xanh nguyên khối… Phủ và nhà Tổ được xây dựng theo lối kiến trúc cổ truyền của dân tộc. Đặc biệt hệ thống vì kèo ở nhà Tổ đều bằng gỗ, các mảng chạm khắc ở đầu bẩy, ván mê rất tinh xảo. Di tích còn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ có giá trị như: bát hương, tượng A di đà, đèn thờ…

   Trong thời kỳ kháng chiến, di tích là trụ sở của nhiều cơ quan địa phương trong tỉnh, là cơ sở hoạt động của quân và dân ta… Ngày nay, di tích trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân trong vùng và du khách thập phương, là nơi diễn ra các hoạt động hội hè, lễ tiết mang đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

   Với những giá trị đó, chùa và động Bàn Long đã đươc Bộ Văn hóa – thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1994.