Không gian văn hóa mới - nền tảng cho phát triển công nghiệp văn hóa

Trong phát triển công nghiệp văn hóa, tài nguyên văn hóa chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được đặt trong một không gian phát triển đủ rộng để kết nối, lan tỏa và tạo ra các chuỗi giá trị mới. Việc hợp nhất ba tỉnh Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam không chỉ giúp mở rộng địa giới hành chính, mà còn là hình thành một không gian văn hóa thống nhất, nơi các giá trị lịch sử, di sản và bản sắc địa phương được kết nối trong một chiến lược phát triển chung. Không gian ấy hội tụ nhiều lớp trầm tích văn hóa đặc sắc của vùng châu thổ sông Hồng. Đó là Cố đô Hoa Lư - kinh đô của Nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên; Quần thể danh thắng Tràng An - Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới; vùng phát tích Vương triều Trần; các trung tâm tín ngưỡng tiêu biểu như Phủ Dầy, Nhà thờ Chính tòa Bùi Chu, Khu du lịch quốc gia Tam Chúc; cùng hệ thống làng nghề, lễ hội và cảnh quan văn hóa được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Những giá trị ấy không tồn tại riêng lẻ mà đan xen, bổ trợ cho nhau, tạo nên một không gian văn hóa có chiều sâu lịch sử và bản sắc đặc trưng hiếm có. Sự phong phú của nguồn tài nguyên này được minh chứng bằng một hệ thống di sản đồ sộ với hơn 5.000 di tích đã được kiểm kê, trong đó có 1.106 di tích được xếp hạng, bao gồm 01 Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, 08 di tích quốc gia đặc biệt, 264 di tích quốc gia và 834 di tích cấp tỉnh; cùng 18 Bảo vật quốc gia, 01 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh và 39 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những con số đó không đơn thuần phản ánh quy mô tài nguyên văn hóa, mà còn khẳng định vị thế của Ninh Bình là một trong những địa phương có mật độ và giá trị di sản hàng đầu cả nước. Đây chính là "nguồn nguyên liệu" đặc biệt để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa dựa trên sáng tạo, từ du lịch văn hóa, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn đến thiết kế sáng tạo, thủ công mỹ nghệ và công nghiệp nội dung số.

Du khách trải nghiệm Tuần Du lịch NB trên cánh đồng Tam Cốc

Điểm tạo nên lợi thế cạnh tranh của Ninh Bình không phải chỉ là sở hữu nhiều di sản, mà quan trọng hơn là khả năng kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và cộng đồng thành một hệ sinh thái thống nhất. Trong cùng một hành trình, du khách có thể trải nghiệm không gian di sản thế giới, khám phá kinh đô cổ, tìm hiểu văn hóa Vương triều Trần, tham gia các lễ hội truyền thống, trải nghiệm làng nghề và thưởng thức các giá trị nghệ thuật dân gian. Sự liên kết ấy tạo điều kiện hình thành các chuỗi sản phẩm văn hóa - du lịch có chiều sâu, mở rộng không gian sáng tạo cho các lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Có thể khẳng định, sau hợp nhất, Ninh Bình không chỉ gia tăng về quy mô tài nguyên mà quan trọng hơn là hình thành một không gian văn hóa sáng tạo có khả năng tích hợp các giá trị lịch sử, thiên nhiên và con người trong cùng một hệ sinh thái phát triển. Đây chính là lợi thế nền tảng để tỉnh chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực kinh tế, từng bước xây dựng công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới và hiện thực hóa khát vọng phát triển Ninh Bình thành trung tâm công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo của vùng Đồng bằng sông Hồng.

Tạo lập nền tảng thể chế cho phát triển công nghiệp văn hóa

Không gian văn hóa rộng lớn sau hợp nhất chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được dẫn dắt bởi một chiến lược và cơ chế phù hợp. Nhận thức rõ điều đó, tỉnh Ninh Bình đã sớm xây dựng hệ thống chủ trương, chính sách đồng bộ nhằm tạo nền tảng thể chế cho phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới. Dấu mốc quan trọng là Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 30/01/2026 về Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết đã xác định rõ quan điểm phát triển công nghiệp văn hóa gắn với phát huy giá trị di sản, xây dựng con người Ninh Bình, phát triển du lịch chất lượng cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời coi công nghiệp văn hóa và du lịch là ngành kinh tế quan trọng, đóng góp ngày càng lớn vào GRDP của tỉnh. Trên cơ sở đó, Kế hoạch số 54-KH/TU ngày 15/4/2026 của Tỉnh ủy và Quyết định số 1974/QĐ-UBND ngày 01/6/2027 của UBND tỉnh đã cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ và các nhóm giải pháp, tạo hành lang pháp lý và cơ chế tổ chức thực hiện đồng bộ. Điểm đáng chú ý là hệ thống văn bản này không tiếp cận công nghiệp văn hóa theo từng lĩnh vực riêng lẻ, mà đặt trong mối quan hệ gắn kết giữa văn hóa, du lịch, chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo. Sáu lĩnh vực ưu tiên gồm du lịch văn hóa; nghệ thuật biểu diễn và tổ chức sự kiện; điện ảnh; thủ công mỹ nghệ; quảng cáo và truyền thông; thiết kế sáng tạo được định hướng phát triển theo mô hình hệ sinh thái, trong đó mỗi ngành vừa phát huy lợi thế riêng, vừa bổ trợ cho nhau để hình thành chuỗi giá trị văn hóa có khả năng cạnh tranh cao.

 Có thể khẳng định, việc ban hành đồng bộ Nghị quyết số 07-NQ/TU, Kế hoạch số 54-KH/TU và Quyết định số 1974/QĐ-UBND không chỉ tạo hành lang pháp lý cho phát triển công nghiệp văn hóa mà còn đánh dấu sự chuyển đổi từ tư duy quản lý văn hóa sang tư duy phát triển văn hóa. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là bảo tồn và quản lý di sản, thì nay mục tiêu được mở rộng sang phát huy giá trị di sản để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và thị trường văn hóa, qua đó biến các giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của tỉnh trong thời kỳ mới.

Lợi thế cạnh tranh nổi bật trong phát triển công nghiệp văn hóa

Khác với nhiều địa phương chỉ có thế mạnh ở một hoặc một vài lĩnh vực, Ninh Bình sau hợp nhất sở hữu những điều kiện thuận lợi để phát triển đồng thời nhiều ngành công nghiệp văn hóa trên nền tảng một không gian văn hóa thống nhất. Lợi thế đó không chỉ nằm ở sự phong phú của tài nguyên di sản mà còn ở khả năng kết nối các giá trị văn hóa, lịch sử, thiên nhiên và con người thành một hệ sinh thái sáng tạo có sức cạnh tranh.

Trước hết, Ninh Bình có lợi thế nổi trội về tài nguyên văn hóa. Sự hội tụ của Cố đô Hoa Lư, Quần thể danh thắng Tràng An, vùng phát tích Vương triều Trần, Nhà thờ Chính tòa Phát Diệm, Khu du lịch quốc gia Tam Chúc cùng hệ thống lễ hội, làng nghề truyền thống và nghệ thuật dân gian đã tạo nên nguồn tài nguyên đặc biệt phong phú để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Đây không chỉ là những giá trị cần được bảo tồn mà còn là "nguồn nguyên liệu" cho hoạt động sáng tạo, sản xuất và cung ứng các sản phẩm văn hóa có giá trị gia tăng cao. Quan trọng hơn, Ninh Bình có điều kiện hình thành một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, trong đó các lĩnh vực không phát triển riêng lẻ mà hỗ trợ và bổ sung cho nhau. Du lịch văn hóa giữ vai trò hạt nhân, tạo thị trường cho nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, thiết kế sáng tạo, thủ công mỹ nghệ, quảng cáo và truyền thông. Ngược lại, các ngành này tiếp tục làm giàu trải nghiệm du lịch, gia tăng giá trị di sản và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến. Sự liên kết đó giúp hình thành chuỗi giá trị văn hóa hoàn chỉnh, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững mà không nhiều địa phương có được.

Khai mạc Lễ hội Hoa Lư 2026

Trong hệ sinh thái ấy, du lịch văn hóa được xác định là lĩnh vực mũi nhọn; nghệ thuật biểu diễn và tổ chức sự kiện có nhiều tiềm năng phát triển nhờ các không gian di sản và cảnh quan thiên nhiên độc đáo; điện ảnh có điều kiện trở thành kênh quảng bá hiệu quả thông qua lợi thế về bối cảnh tự nhiên và văn hóa; thủ công mỹ nghệ và thiết kế sáng tạo có cơ hội nâng cao giá trị nhờ kết hợp tinh hoa nghề truyền thống với tư duy thiết kế hiện đại. Cùng với đó, sự phát triển của quảng cáo, truyền thông, công nghiệp nội dung số và chuyển đổi số sẽ mở rộng thị trường, gia tăng khả năng tiếp cận công chúng và nâng cao giá trị các sản phẩm văn hóa.

Bên cạnh những lợi thế về tài nguyên và hệ sinh thái sáng tạo, Ninh Bình còn có lợi thế về quy mô thị trường và khả năng kết nối vùng. Sau hợp nhất, tỉnh có quy mô dân số lớn, vị trí cửa ngõ phía Nam vùng Đồng bằng sông Hồng, kết nối thuận lợi với Hà Nội và các trung tâm kinh tế, du lịch của miền Bắc. Đây là điều kiện quan trọng để thu hút nguồn lực đầu tư, mở rộng thị trường tiêu dùng văn hóa và tăng cường liên kết phát triển với các địa phương trong nước cũng như quốc tế.

Có thể khẳng định, lợi thế cạnh tranh lớn nhất của Ninh Bình không chỉ là sở hữu nhiều di sản hay danh thắng, mà là khả năng chuyển hóa các giá trị văn hóa thành một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa thống nhất, nơi các lĩnh vực hỗ trợ lẫn nhau để tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước đưa văn hóa trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của tỉnh trong thời kỳ mới./.

Lê Thị Hoài Thanh-Phòng Quản lý Văn hóa