Deepfake - công nghệ "ma quái": cảnh báo chiêu trò lừa đảo giả mặt, mạo giọng người thân

Deepfake là gì? "Ảo" đến mức nào?

Deepfake (kết hợp của "deep learning" - học sâu và "fake" - giả mạo) là công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cho phép tạo ra video, hình ảnh hoặc giọng nói giả mạo nhưng vô cùng chân thực. Chỉ với một vài hình ảnh, đoạn ghi âm giọng nói được đăng tải công khai trên mạng xã hội, các đối tượng xấu có thể:

- Ghép khuôn mặt của người này vào thân người khác trong một video hoàn toàn mới.

- Tổng hợp và bắt chước giọng nói một cách y hệt, từ ngữ điệu, cảm xúc đến cách phát âm.

- Tạo ra những video "muốn gì được nấy" như người thân bị bắt cóc, bị tai nạn, hoặc đang yêu cầu chuyển tiền gấp.

Chiêu trò lừa đảo "tâm lý" tinh vi: Giả danh người thân cần cứu trợ

- Đối tượng lừa đảo không ngừng sáng tạo các kịch bản tấn công vào tâm lý lo lắng, vội vàng của nạn nhân. Một tình huống điển hình đang diễn ra:

- Cuộc gọi/video call "khẩn cấp": Nạn nhân nhận được cuộc gọi (có thể là audio hoặc video) từ một số lạ hoặc số điện thoại giả mạo danh bạ. Người ở đầu dây bên kia có khuôn mặt và giọng nói y hệt con cái, người thân của họ.

- Kịch bản gây hoảng loạn: "Người thân" đó có thể khóc lóc, thể hiện sự đau đớn, cho biết mình đang bị tai nạn, bị bắt giữ, cần nộp phạt, hoặc cần tiền đặt cọc viện phí gấp.

- Áp lực thời gian và bí mật: Chúng yêu cầu chuyển tiền ngay lập tức thông qua một tài khoản ngân hàng lạ, đồng thời dặn "đừng báo cho ai" vì lý do an toàn. Sự chân thực đến kinh ngạc của video/giọng nói, cộng với tâm lý hoảng loạn, khiến nhiều người không kịp tỉnh táo kiểm chứng và làm theo.

Hậu quả khôn lường: Mất tiền, tổn thương tinh thần và niềm tin

Ngoài thiệt hại tài chính trực tiếp, nạn nhân còn phải chịu đựng cú sốc tinh thần nặng nề khi biết mình bị lừa bởi chính hình ảnh và giọng nói của người mình yêu thương. Sự tin tưởng vào công nghệ và các mối quan hệ có thể bị rạn nứt. Đây không còn là tội phạm công nghệ cao thông thường, mà là sự xâm phạm trắng trợn đến đời tư và cảm xúc con người.

Làm thế nào để phòng tránh? Hãy trở thành người dùng "miễn dịch" với Deepfake

- Luôn luôn kiểm chứng đa kênh: Khi nhận được cuộc gọi/video call yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, dù nghe/quen mặt đến đâu, hãy NGẮT MÁY. Sau đó, chủ động gọi lại trực tiếp cho người thân đó bằng số điện thoại quen thuộc đã lưu trong danh bạ. Hoặc liên hệ qua một kênh khác (Zalo, Facebook, gọi cho bạn bè của họ...). ĐỪNG BAO GIỜ sử dụng lại số điện thoại mà đối tượng vừa gọi đến.

- Tìm kiếm "dấu vết giả mạo": Trong video deepfake, có thể có những điểm bất thường như: ánh mắt vô hồn, chớp mắt không tự nhiên, méo miệng khi nói, ánh sáng trên khuôn mặt không đồng đều, tiếng nói không khớp khẩu hình, hoặc hơi đứt quãng.

- Đặt ra "câu hỏi bí mật" chỉ hai người biết: Thỏa thuận trong gia đình một câu hỏi/câu trả lời bí mật mà người ngoài không thể biết, để xác minh trong những tình huống khẩn cấp.

- Bảo mật thông tin cá nhân: Hạn chế chia sẻ công khai hình ảnh, video, file ghi âm giọng nói có khuôn mặt rõ ràng lên mạng xã hội. Đây chính là nguyên liệu để tạo deepfake.

- Nâng cao cảnh giác và tuyên truyền: Đặc biệt cảnh báo cho người lớn tuổi trong gia đình - đối tượng dễ bị tổn thương bởi các cuộc gọi giả mạo này. Nhắc nhở họ nguyên tắc "dừng lại - kiểm tra - không vội vàng".

Deepfake là một lời cảnh tỉnh rõ ràng về mặt trái của công nghệ. Trong thời đại mà "nhìn thấy, nghe thấy chưa chắc đã là thật", sự tỉnh táo, thói quen kiểm chứng thông tin và liên lạc đa chiều chính là "lá chắn thép" bảo vệ chúng ta. Hãy nhớ: Tình huống khẩn cấp thực sự hiếm khi chỉ được thông báo qua một cuộc gọi đơn lẻ và yêu cầu giữ bí mật./.