Chương trình Kỷ niệm 200 năm ngày sinh danh nhân Phạm Thận Duật (1825 - 2025) và Hội thảo khoa học quốc tế “Danh nhân Phạm Thận Duật - giá trị di sản và giải pháp bảo tồn, phát huy” là các hoạt động được triển khai theo Kế hoạch số 112/KH-UBND ngày 12/5/2025 của UBND tỉnh Ninh Bình về việc tổ chức các hoạt động kỷ niệm 200 năm ngày sinh danh nhân Phạm Thận Duật (1825-2025). Qua đó, nhằm tôn vinh, khẳng định, ghi nhận những thành tựu sự nghiệp của danh nhân Phạm Thận Duật, góp phần thúc đẩy tinh thần tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước, trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị các di sản của danh nhân Phạm Thận Duật trong sự nghiệp xây dựng, phát triển tỉnh Ninh Bình trong giai đoạn hiện nay.

Tới dự chương trình kỷ niệm và Hội thảo khoa học quốc tế có đồng chí Trần Song Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình; đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; lãnh đạo Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; lãnh đạo các cơ quan, đơn vị nghiên cứu ở Trung ương (Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển - ĐHQG Hà Nội, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - ĐHQG Hà Nội, Viện Sử học…); lãnh đạo các sở, ban, ngành của tỉnh; Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình; Hội Di sản văn hoá tỉnh Ninh Bình; Quỹ Giải thưởng Phạm Thận Duật; các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế, trong nước đến từ các viện, trường đại học; lãnh đạo Đảng ủy - HĐND - UBND - UBMTTQVN xã Yên Mạc; Hội đồng hương Ninh Bình tại Hà Nội; Hội đồng hương Yên Mạc tại Hà Nội; Ban liên lạc Hội đồng họ Phạm Việt Nam; Hội đồng gia tộc dòng họ Phạm Nhàn Ngu xã Yên Mạc...

Đồng chí Trần Song Tùng, Ủy viên BTVTU, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh trình bày diễn văn kỷ niệm

Tại Lễ kỷ niệm, đồng chí Trần Song Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình đã bày tỏ lòng thành kính, tri ân sâu sắc đối với công lao và tấm gương sáng ngời của Danh nhân Phạm Thận Duật - một người con ưu tú của quê hương Ninh Bình, nhà yêu nước kiên trung, nhà cải cách tiên phong, học giả uyên bác và nhà ngoại giao lỗi lạc của dân tộc Việt Nam thế kỷ XIX.

Về thân thế, sự nghiệp và di sản của danh nhân Phạm Thận Duật, theo các ghi chép, Phạm Thận Duật tự Quan Thành, hiệu là Vọng Sơn, người làng Yên Mô Thượng, xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình; sinh năm Ất Dậu (1825), mất năm 1885. Ông là nhân vật điển hình, ghi dấu ấn thời đại, là một trong các quan chức năng động và xông pha nhất của triều đình nhà Nguyễn nửa sau thế kỷ XIX. Là vị quan liêm chính, tài năng, ông không những là nhà chính trị, nhà quân sự, nhà ngoại giao, nhà thủy lợi, ông còn là một nhà văn hóa, nhà giáo, đóng góp quan trọng trong sự nghiệp trị nước của nhà Nguyễn.

Đại biểu quốc tế tham dự chương trình kỷ niệm và Hội thảo khoa học

Trong suốt cuộc đời làm quan kéo dài 35 năm, ông đã trải qua nhiều chức vụ khác nhau, từ chức Giáo Thụ phủ Đoan Hùng, rồi Tri châu Tuần Giáo, hơn hai mươi năm làm việc ở Bắc Ninh, Hà Nội, Lạng Sơn từ quan đầu huyện tới quan đầu tỉnh, rồi về kinh làm Tả tham tri Bộ Lại kiêm Phó đô Ngự sử, sau 2 năm làm Khâm sai Hà đê sứ phụ trách trị thủy 6 tỉnh vùng tả ngạn sông Hồng, ông lại về kinh đảm nhiệm chức Thượng thư bộ Hình, bộ Hộ, Phó Tổng tài Quốc sử quán, kiêm Quản Quốc Tử Giám, Đại thần Viện Cơ mật, Hiệp biện Đại học sĩ, kiêm Tham tri bộ Công… Ông là nhân vật chủ chốt, cùng các quan lại khác đã phò tá vua Hàm Nghi xuất bôn ra căn cứ Tân Sở, khởi xướng phong trào Cần Vương chống Thực dân Pháp xâm lược. Với quê hương, ông là người con lỗi lạc của dòng họ Phạm đất Yên Mô, là tấm gương sáng về nhân cách cao đẹp, tài năng đức độ, tri thức uyên bác... Ông cho xây dựng Văn Từ hàng huyện, khắc văn bia để phát huy truyền thống hiếu học ở quê nhà, xây dựng di tích để tri ân các bậc tiền nhân.

Cả cuộc đời ông gắn bó với vận mệnh của một triều đại, một xã hội, một đế chế và một nền văn hóa, ông chính là gạch nối giữa các biến động chuyển giao, giữa sóng gió tao loạn của quốc gia, ở mức độ nhất định có thể minh chứng Phạm Thận Duật là một nhà văn hóa đa diện của Việt Nam ở thế kỉ XIX, nhân vật lịch sử ghi dấu ấn thời đại, thời kỳ chuyển giao, bản lề của lịch sử hiện đại ở nước ta.

Kỷ niệm 200 năm ngày sinh Danh nhân Phạm Thận Duật (1825-2025) là dịp để tỉnh Ninh Bình và cả nước tôn vinh vai trò, đóng góp to lớn của Danh nhân Phạm Thận Duật trong tiến trình lịch sử, văn hóa của dân tộc; góp thêm nguồn lực tinh thần, khẳng định vai trò của văn hóa - con người trong tiến trình phát triển.

Từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, hội thảo khoa học được tổ chức, giúp học giả trong nước và quốc tế có những nhận thức khoa học ngày càng đầy đủ, toàn diện, chính xác hơn về danh nhân Phạm Thận Duật, từ đó dần thay đổi quan điểm, cách nhìn nhận về ông. Tuy vậy, vẫn còn không ít những khía cạnh, vấn đề cần phải được tiếp tục đi sâu làm sáng tỏ dưới tiếp cận của quan điểm sử học mới, của những nguồn tư liệu hay phương pháp nghiên cứu mới.

Hội thảo khoa học quốc tế “Danh nhân Phạm Thận Duật - Giá trị di sản và giải pháp bảo tồn, phát huy” được tổ chức nhằm tập hợp các nghiên cứu, thảo luận nhằm tiếp tục bổ sung, làm rõ thân thế, cuộc đời, sự nghiệp, đóng góp của danh nhân Phạm Thận Duật; đánh giá vị trí, vai trò và những đóng góp của danh nhân Phạm Thận Duật trong tiến trình lịch sử dân tộc Việt Nam; đồng thời, đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ, kế thừa, phát huy những giá trị di sản lịch sử văn hóa liên quan đến danh nhân Phạm Thận Duật trong sự nghiệp xây dựng văn hóa, kinh tế, xã hội của tỉnh hiện nay.

TS Phạm Đức Anh, Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển (ĐHQG Hà Nội), trình bày Báo cáo đề dẫn Hội thảo

Hội thảo đã tiếp nhận 30 bài báo cáo tham luận, trong đó, có 03 tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu quốc tế (tham luận trực tiếp tại Hội trường); 27 tham luận của các nhà nghiên cứu ở Trung ương và địa phương, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của các nhà khoa học, nhà quản lý đối với vấn đề mà Hội thảo đặt ra. Tại Hội thảo, có 13 tham luận và nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận được trình bày tại Phiên Toàn thể và 02 Tiểu ban. Từ nhiều lĩnh vực và với những cách tiếp cận khác nhau nhưng các ý kiến tham luận đều tập trung vào những vấn đề chính gắn với chủ đề Hội thảo, hàm lượng khoa học cao đáp ứng mục tiêu, yêu cầu chung của Hội thảo, làm sáng rõ thêm thân thế, sự nghiệp Danh nhân Phạm Thận Duật; đánh giá vị trí, vai trò và những đóng góp của Danh nhân Phạm Thận Duật về văn hóa, lịch sử…; đồng thời, đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ, kế thừa, phát huy những giá trị di sản liên quan đến Danh nhân Phạm Thận Duật trong sự nghiệp xây dựng văn hóa, kinh tế, xã hội của tỉnh hiện nay.

Các chuyên gia, nhà khoa học thảo luận tại Tiểu ban

Chương trình Kỷ niệm 200 năm ngày sinh Danh nhân Phạm Thận Duật (1825-2025) và Hội thảo khoa học quốc tế “Danh nhân Phạm Thận Duật - Giá trị di sản và giải pháp bảo tồn, phát huy” đã hoàn thành các nội dung, yêu cầu đề ra. Phát huy di sản danh nhân Phạm Thận Duật không chỉ là tri ân quá khứ, mà còn là hành động hiện thực hóa khát vọng vươn mình: xây dựng Ninh Bình trở thành trung tâm di sản và tri thức, nơi văn hóa, con người và lịch sử cùng hòa quyện để kiến tạo tương lai; thúc đẩy trách nhiệm bảo tồn, phát huy truyền thống lịch sử - văn hóa của các cấp ủy Đảng, chính quyền và Nhân dân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tiếp theo./.

Nguyễn Thị Bích Đào-Phòng Di sản văn hóa